“Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni qabul qilinganiga 30 yil to‘ldi (Brifing)

Bugun O‘zbekiston Respublikasining 1996 yil 26 aprelda qabul qilingan “Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni qabul qilinganiga 30 yil to‘ldi. Mazkur sana mamlakatimizda bozor iqtisodiyotini shakllantirish, aholi manfaatlarini himoya qilish va adolatli raqobat muhitini yaratish yo‘lida muhim bosqich hisoblanadi.

Brifing spikeri: G‘.Mamatkulov — O‘zbekiston iste’molchilar huquqlarini himoya qilish jamiyatlari federatsiyasi Farg‘ona viloyat hududiy birlashmasi matbuot ximzati rahbari.

Qonun qabul qilinishi tarixi

Mustaqillikning ilk yillarida O‘zbekistonda bozor munosabatlariga o‘tish jarayonida iste’molchilar manfaatlarini himoya qilish zarurati keskin ortib bordi. Shu sharoitda 1996 yil 26 aprelda O‘zbekiston Respublikasining “Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni qabul qilindi.
Ushbu qonun bozor iqtisodiyoti sharoitida iste’molchilar va ishlab chiqaruvchilar o‘rtasidagi munosabatlarni huquqiy jihatdan tartibga soluvchi asosiy hujjat sifatida maydonga chiqdi.

Qonunning qisqacha mazmuni va tarkibi

Qonun iste’molchilarning asosiy huquqlarini belgilab beradi. Jumladan:
tovar va xizmatlar xavfsizligiga bo‘lgan huquq;
to‘liq va ishonchli axborot olish huquqi;
tanlash huquqi;
zarar qoplanishini talab qilish huquqi;
o‘z manfaatlarini himoya qilish huquqi.
Shu bilan birga, qonun tadbirkorlar zimmasiga iste’molchi oldidagi majburiyatlarni yuklaydi va shartnomalarda iste’molchi huquqlarini cheklovchi shartlarni kiritishni taqiqlaydi.
Qonun tarkibiy jihatdan iste’molchi huquqlari, ularni himoya qilish mexanizmlari, davlat nazorati va javobgarlik choralarini qamrab oladi.

Qonunga kiritilgan o‘zgartirish va qo‘shimchalar

O‘tgan 30 yil davomida qonun doimiy ravishda takomillashtirib borildi. Unga 2002 yildan boshlab 2024 yilgacha bir qator muhim o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritildi.
Bu o‘zgarishlar asosan:
bozor iqtisodiyoti talablariga moslashish;
raqamli iqtisodiyot va elektron tijoratni tartibga solish;
iste’molchilar huquqlarini xalqaro standartlarga yaqinlashtirish;
davlat nazorati va jamoatchilik ishtirokini kuchaytirishga qaratilgan.

Qonun ijrosiga mas’ul idoralar

O‘zbekistonda iste’molchilar huquqlarini himoya qilish tizimi bir nechta davlat organlari va jamoat tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.
Asosiy vakolatli organ — O‘zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi bo‘lib, u davlat siyosatini amalga oshiradi, nazorat va monitoring olib boradi.
Shuningdek, sudlar, mahalliy davlat hokimiyatlari va boshqa nazorat organlari ham mazkur sohada muhim o‘rin tutadi.

Iste’molchilik ijtimoiy harakati va Federatsiya faoliyati

Qonunning qabul qilinishi fuqarolik jamiyati institutlarining shakllanishiga ham turtki berdi. Xususan, O‘zbekiston iste’molchilar huquqlarini himoya qilish jamiyatlari federatsiyasi tashkil etildi va bugungi kunda mamlakatda iste’molchilar manfaatlarini himoya qilishda muhim o‘rin egallab kelmoqda.
Federatsiya:
aholining huquqiy madaniyatini oshirish;
murojaatlarni ko‘rib chiqish;
tadbirkorlik sub’ektlari bilan muloqot o‘rnatish;
jamoatchilik nazoratini amalga oshirish kabi vazifalarni bajarib kelmoqda.
Federatsiya va uning hududiy tuzilmalari tomonidan yurtimiz aholisi (iste’molchilarning) huquqiy manfaatlarini himoya qilish, profilaktik tadbirlar va targ‘ibot ishlarini izchil olib bormoqda.

Qonunning bugungi kun talablariga javob berishi

Bugungi kunda qonun zamonaviy iqtisodiy munosabatlar, jumladan:
elektron tijorat;
raqamli xizmatlar;
onlayn savdo munosabatlarini qamrab olishga qaratilgan holda takomillashtirilmoqda.
Shu bilan birga, qonun adolatli bozor muhitini shakllantirish, iste’molchilar huquqiy madaniyatini oshirish va tadbirkorlik sub’ektlari mas’uliyatini kuchaytirishda muhim huquqiy asos bo‘lib qolmoqda.

Xulosa

O‘zbekiston Respublikasining “Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni 30 yil davomida o‘z samaradorligini namoyon etdi va mamlakatimizda iste’molchilar manfaatlarini himoya qilishning mustahkam huquqiy poydevoriga aylandi.
Bugungi kunda mazkur qonunni yanada takomillashtirish, uni xalqaro standartlarga moslashtirish va amaliyotda samarali qo‘llash dolzarb vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda.