Кечиктирилган тўловнинг оқибати нима? Муаммо кечиккан тўловдан бошланади

Бугун кўпчилик маиший техника, смартфон, мебель ва бошқа маҳсулотларни насияга харид қилмоқда. Бу усул зарур буюмни дарҳол олиш имконини беради. Аммо тўлов муддати келганда молиявий имконият етарли бўлмаса-чи? Бир кунлик кечикиш қандай оқибатларга олиб келиши мумкин?

Энг муҳими, насияга харид қилишда фақат маҳсулот нархи ёки ойлик тўлов миқдорини эмас, шартномадаги мажбуриятларни ҳам ҳисобга олиш керак.

Тўловни кечиктириш нималарга олиб келиши мумкин?

1. Қўшимча харажатлар пайдо бўлиши мумкин

Шартномада назарда тутилган ҳолларда тўлов муддатини бузганлик учун пеня ёки жарима ҳисобланиши мумкин. Натижада харидор тўлаши керак бўлган умумий сумма ортиши эҳтимоли бор.

Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 260–262-моддаларида неустойка, жумладан, жарима ва пеня тушунчалари ҳамда уларнинг шакллари белгиланган. Бироқ ҳар қандай кечиктирилган тўлов учун исталган миқдорда жарима ундириш мумкин, деган хулоса келиб чиқмайди: талабнинг қонунийлиги ва ҳисоб-китобнинг асослилиги тегишли шартнома ҳамда қонунчиликка мувофиқ баҳоланади.

2. Қарздорлик йиғилиб бориши мумкин

Агар харидор бир ойлик тўловни ўз вақтида амалга оширмаса, кейинги тўлов муддати ҳам келиб қолиши мумкин. Шунда бир вақтнинг ўзида бир нечта тўловни амалга ошириш зарурати туғилади. Бу эса оилавий бюджетга қўшимча босим юклайди.

Масалан, ҳар ой 500 минг сўмдан тўлаш белгиланган бўлса, икки ойлик тўлов кечикиши камида 1 миллион сўмлик тўлов мажбуриятини юзага келтиради. Агар шартнома бўйича қонуний асосга эга қўшимча тўловлар мавжуд бўлса, умумий сумма бошқача бўлиши мумкин.

3. Кредит тарихи билан боғлиқ муаммолар юзага келиши мумкин

Агар харид банк кредити, микроқарз ёки кредит ахбороти тизимига маълумот тақдим этувчи ташкилот билан расмийлаштирилган бўлса, тўлов интизоми кредит тарихида акс этиши мумкин. Бу келгусида кредит олиш масаласи кўриб чиқилаётганда аҳамият касб этиши эҳтимолдан холи эмас.

Бироқ оддий насия савдосидаги ҳар қандай кечикиш автоматик равишда кредит тарихига салбий таъсир қилади, деб бўлмайди. Бу молиявий маҳсулот тури ва тегишли маълумотларни тақдим этиш тартибига боғлиқ.

4. Қарзни ундириш бўйича ҳуқуқий чоралар кўрилиши мумкин

Қарздорлик узоқ вақт давомида тўланмаса, кредитор ёки шартнома бўйича талаб қилиш ҳуқуқига эга шахс қонунчиликда белгиланган тартибда қарзни ундириш чораларини кўриши мумкин. Айрим ҳолларда масала судгача етиб бориши ҳам эҳтимолдан холи эмас.

Лекин бу қарздорнинг мол-мулкини исталган пайтда олиб қўйиш ёки унинг ҳуқуқларини чеклаш мумкин, дегани эмас. Мажбурий ундирув қонунчиликда белгиланган асослар ва тартибларга мувофиқ амалга оширилади.

Тўловни ўз вақтида амалга ошира олмасангиз, нима қилиш керак?

Ҳаётда кутилмаган вазиятлар — ишсиз қолиш, даромаднинг камайиши ёки оилавий харажатларнинг ортиши юз бериши мумкин. Бундай ҳолатда муаммони яшириш ёки кредитор билан алоқани узиш ўрнига, ўз вақтида ҳаракат қилиш муҳим.

Қуйидаги тавсияларга амал қилинг:

Кредитор ёки сотувчига мурожаат қилинг. Тўловни нима сабабдан кечиктираётганингизни тушунтиринг.

Тўлов шартларини қайта кўриб чиқиш имконини сўранг. Тўлов муддатини узайтириш, жадвални ўзгартириш ёки бошқа ечимлар фақат тегишли шартнома ва қонунчилик доирасида келишилиши мумкин.

Қарздорлик ҳисоб-китобини талаб қилинг. Асосий қарз, фоиз, пеня ва бошқа тўловлар қай тартибда ҳисобланганини текширинг.

Барча ҳужжатларни сақланг. Шартнома, тўлов чеклари, хабарлар ва ёзишмалар низо келиб чиққан тақдирда муҳим бўлиши мумкин.

Асоссиз талабга дуч келсангиз, эътироз билдиринг. Ҳисоб-китобнинг асосини сўранг ва зарурат бўлса, тегишли ваколатли органга ёки судга мурожаат қилинг.

Энг тўғри қарор — олдиндан ҳисоб-китоб қилиш

Насияга маҳсулот олишдан олдин ойлик даромадингиз, мажбурий харажатларингиз ва бошқа қарзларингизни ҳисобга олинг. Тўловни амалга ошириш учун озиқ-овқат, коммунал хизматлар, даволаниш ёки бошқа зарур эҳтиёжлардан воз кечишга тўғри келса, харидни қайта кўриб чиқиш мақсадга мувофиқ.

Ёдда тутинг: тўловни кечиктириш ҳар доим ҳам бир хил оқибатга олиб келмайди. Ҳуқуқий ва молиявий натижа шартнома тури, унинг шартлари ва амалдаги қонунчиликка боғлиқ. Шунинг учун шартномани имзолашдан олдин ҳам, тўловда қийинчилик пайдо бўлганда ҳам ўз ҳуқуқ ва мажбуриятларингизни билиш муҳим.

Шартларни ўқинг. Тўловни режалаштиринг. Имкониятингизни ҳисобланг. Қарорни шошилмасдан қабул қилинг!