Сиз кредитга олган товар нуқсонли чиқса-чи?

Тасаввур қилинг: сиз узоқ кутган смартфонни кредитга харид қилдингиз. Ойма-ой тўлов қилишни режалаштирдингиз. Аммо бир неча кундан сўнг телефонда жиддий носозлик аниқланди. Ёки кредитга олинган музлаткич совутмай қолди, кир ювиш машинаси ишламай қўйди.

Бундай вазиятда харидорни иккита савол ўйлантиради: нуқсонли товарни қайтариш мумкинми ва товар учун тўлов ҳали давом этаётган бўлса, нима қилиш керак?

Муҳим жиҳат: товарни кредитга харид қилганингиз истеъмолчи сифатидаги ҳуқуқларингизни йўқотишингизга сабаб бўлмайди.

Қандай талабларни қўйиш мумкин?

Ўзбекистон Республикасининг «Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Қонуни 13-моддасига мувофиқ, агар товарда нуқсон бўлса ва бу ҳақда шартнома тузиш пайтида истеъмолчи огоҳлантирилмаган бўлса, харидор қонунда белгиланган тартибда ўз хоҳишига кўра қуйидаги талаблардан бирини қўйиши мумкин:

– товарни айнан шундай маркадаги, моделдаги ёки артикулдаги сифатли товарга алмаштириш;
– бошқа маркадаги товарга алмаштириш ва нархлар фарқини қайта ҳисоблаш;
– нуқсонни бепул бартараф этиш ёки уни бартараф этиш учун қилинган харажатларни қоплаш;
– товар нархини нуқсонга мутаносиб равишда камайтириш;
– шартномани бекор қилиш ва қонунчиликда белгиланган асослар бўйича зарарни қоплашни талаб қилиш.

Ушбу ҳуқуқлардан фойдаланишда нуқсоннинг хусусияти, кафолат муддати ва қонунда белгиланган бошқа шартлар муҳим аҳамиятга эга.

Кредитга олинган товар қайтарилса, пуллар қандай ҳисоб-китоб қилинади?

Масалан, харидор 12 миллион сўмлик маиший техникани кредитга олди ва бир неча ой давомида тўловларни амалга оширди. Кейин товарда нуқсон аниқланиб, қонуний асосда шартномани бекор қилиш ва товарни қайтариш масаласи ҳал этилди.

Бундай ҳолатда Қонуннинг 17-моддасида махсус қоида белгиланган: товарни кредитга сотиш тўғрисидаги шартнома бекор қилиниб, товар қайтарилганда, истеъмолчига шартнома бўйича тўланган пул суммаси, шунингдек кредит олиш билан бевосита боғлиқ бўлган харажатлар ва кредит бўйича ҳисобланган фоизлар суммаси қопланиши назарда тутилган.

Бироқ бу қоидани ҳар қандай кредит ёки бўлиб тўлаш схемасига бир хилда татбиқ этиш мумкин, дегани эмас. Агар харид банкнинг алоҳида кредит шартномаси асосида амалга оширилган бўлса, товарни қайтариш ва кредит шартномаси бўйича ҳисоб-китоб масалаларини тегишли шартномалар ҳамда қонунчилик асосида алоҳида аниқлаштириш зарур.

Товар нуқсонли чиқса, қандай йўл тутиш керак?

1. Нуқсонни ҳужжатлаштиринг. Товардаги носозликни фото ёки видеога олинг. Харид чеки, кафолат талони, шартнома ва тўлов ҳужжатларини сақланг.

2. Сотувчига ёзма талаб билан мурожаат қилинг. Қандай нуқсон аниқланганини баён қилиб, қонунда назарда тутилган талаблардан бирини кўрсатинг. Мурожаатнинг қабул қилинганини тасдиқловчи ҳужжатни сақлаб қўйинг.

3. Кредит шартномасини ҳам текширинг. Кредитни ким бергани, тўловлар кимга амалга оширилиши ва шартномани бекор қилиш тартибини аниқланг. Зарур бўлса, кредиторга ҳам ёзма мурожаат қилинг.

4. Тўловларни ўзбошимчалик билан тўхтатманг. Товар бўйича низо мавжудлиги кредит шартномаси бўйича тўлов мажбуриятлари автоматик равишда тугади, дегани эмас. Тўловларни тўхтатишдан олдин ҳуқуқий асосни ва шартнома шартларини аниқлаштиринг.

5. Низо ҳал этилмаса, ҳуқуқларингизни ҳимоя қилинг. Сотувчи талабингизни асоссиз рад этса, ваколатли органга ёки судга мурожаат қилиш имкониятини кўриб чиқинг.

Кредитга харид қилинган товар нуқсонли чиқса, истеъмолчи ҳуқуқсиз қолмайди. Қонунчилик унга товарни алмаштириш, нуқсонни бартараф этиш, нархни камайтириш ёки белгиланган шартларда шартномани бекор қилиш каби ҳуқуқларни беради.

Энг муҳими, нуқсонли товарни қайтариш масаласини ҳужжатлар асосида ҳал қилинг, кредит бўйича ҳисоб-китобларни аниқлаштиринг ва ўз ҳуқуқларингизни ҳимоя қилишда шошма-шошарликка йўл қўйманг.

Истеъмолчи ҳуқуқларини билиш — ортиқча харажат ва узоқ давом этадиган низоларнинг олдини олишда муҳим қадам.