Siz kreditga olgan tovar nuqsonli chiqsa-chi?

Tasavvur qiling: siz uzoq kutgan smartfonni kreditga xarid qildingiz. Oyma-oy to‘lov qilishni rejalashtirdingiz. Ammo bir necha kundan so‘ng telefonda jiddiy nosozlik aniqlandi. Yoki kreditga olingan muzlatkich sovutmay qoldi, kir yuvish mashinasi ishlamay qo‘ydi.

Bunday vaziyatda xaridorni ikkita savol o‘ylantiradi: nuqsonli tovarni qaytarish mumkinmi va tovar uchun to‘lov hali davom etayotgan bo‘lsa, nima qilish kerak?

Muhim jihat: tovarni kreditga xarid qilganingiz iste’molchi sifatidagi huquqlaringizni yo‘qotishingizga sabab bo‘lmaydi.

Qanday talablarni qo‘yish mumkin?

O‘zbekiston Respublikasining «Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida»gi Qonuni 13-moddasiga muvofiq, agar tovarda nuqson bo‘lsa va bu haqda shartnoma tuzish paytida iste’molchi ogohlantirilmagan bo‘lsa, xaridor qonunda belgilangan tartibda o‘z xohishiga ko‘ra quyidagi talablardan birini qo‘yishi mumkin:

– tovarni aynan shunday markadagi, modeldagi yoki artikuldagi sifatli tovarga almashtirish;
– boshqa markadagi tovarga almashtirish va narxlar farqini qayta hisoblash;
– nuqsonni bepul bartaraf etish yoki uni bartaraf etish uchun qilingan xarajatlarni qoplash;
– tovar narxini nuqsonga mutanosib ravishda kamaytirish;
– shartnomani bekor qilish va qonunchilikda belgilangan asoslar bo‘yicha zararni qoplashni talab qilish.

Ushbu huquqlardan foydalanishda nuqsonning xususiyati, kafolat muddati va qonunda belgilangan boshqa shartlar muhim ahamiyatga ega.

Kreditga olingan tovar qaytarilsa, pullar qanday hisob-kitob qilinadi?

Masalan, xaridor 12 million so‘mlik maishiy texnikani kreditga oldi va bir necha oy davomida to‘lovlarni amalga oshirdi. Keyin tovarda nuqson aniqlanib, qonuniy asosda shartnomani bekor qilish va tovarni qaytarish masalasi hal etildi.

Bunday holatda Qonunning 17-moddasida maxsus qoida belgilangan: tovarni kreditga sotish to‘g‘risidagi shartnoma bekor qilinib, tovar qaytarilganda, iste’molchiga shartnoma bo‘yicha to‘langan pul summasi, shuningdek kredit olish bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan xarajatlar va kredit bo‘yicha hisoblangan foizlar summasi qoplanishi nazarda tutilgan.

Biroq bu qoidani har qanday kredit yoki bo‘lib to‘lash sxemasiga bir xilda tatbiq etish mumkin, degani emas. Agar xarid bankning alohida kredit shartnomasi asosida amalga oshirilgan bo‘lsa, tovarni qaytarish va kredit shartnomasi bo‘yicha hisob-kitob masalalarini tegishli shartnomalar hamda qonunchilik asosida alohida aniqlashtirish zarur.

Tovar nuqsonli chiqsa, qanday yo‘l tutish kerak?

1. Nuqsonni hujjatlashtiring. Tovardagi nosozlikni foto yoki videoga oling. Xarid cheki, kafolat taloni, shartnoma va to‘lov hujjatlarini saqlang.

2. Sotuvchiga yozma talab bilan murojaat qiling. Qanday nuqson aniqlanganini bayon qilib, qonunda nazarda tutilgan talablardan birini ko‘rsating. Murojaatning qabul qilinganini tasdiqlovchi hujjatni saqlab qo‘ying.

3. Kredit shartnomasini ham tekshiring. Kreditni kim bergani, to‘lovlar kimga amalga oshirilishi va shartnomani bekor qilish tartibini aniqlang. Zarur bo‘lsa, kreditorga ham yozma murojaat qiling.

4. To‘lovlarni o‘zboshimchalik bilan to‘xtatmang. Tovar bo‘yicha nizo mavjudligi kredit shartnomasi bo‘yicha to‘lov majburiyatlari avtomatik ravishda tugadi, degani emas. To‘lovlarni to‘xtatishdan oldin huquqiy asosni va shartnoma shartlarini aniqlashtiring.

5. Nizo hal etilmasa, huquqlaringizni himoya qiling. Sotuvchi talabingizni asossiz rad etsa, vakolatli organga yoki sudga murojaat qilish imkoniyatini ko‘rib chiqing.

Kreditga xarid qilingan tovar nuqsonli chiqsa, iste’molchi huquqsiz qolmaydi. Qonunchilik unga tovarni almashtirish, nuqsonni bartaraf etish, narxni kamaytirish yoki belgilangan shartlarda shartnomani bekor qilish kabi huquqlarni beradi.

Eng muhimi, nuqsonli tovarni qaytarish masalasini hujjatlar asosida hal qiling, kredit bo‘yicha hisob-kitoblarni aniqlashtiring va o‘z huquqlaringizni himoya qilishda shoshma-shosharlikka yo‘l qo‘ymang.

Iste’molchi huquqlarini bilish — ortiqcha xarajat va uzoq davom etadigan nizolarning oldini olishda muhim qadam.