Маиший техника харидида нималарга эътибор бериш керак?

Сифатли маҳсулот танлаш, кафолат шартларини билиш ва нуқсонли товар юзасидан ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича истеъмолчиларга муҳим тавсиялар.

Бугунги кунда телевизор, музлатгич, кир ювиш машинаси ва бошқа маиший техникалар ҳар бир хонадоннинг кундалик эҳтиёжига айланган. Замонавий техника турмушимизни енгиллаштириб, вақт ва меҳнатни тежашга хизмат қилади. Бироқ бундай маҳсулотларни харид қилишда фақат нарх, ташқи кўриниш ёки сотувчининг тавсиясига таяниш ҳар доим ҳам тўғри қарор бўлавермайди. Маҳсулотнинг сифати, техник хусусиятлари, кафолат шартлари ва сервис хизмати ҳам харидор учун муҳим аҳамиятга эга.

Фарғона вилояти ҳудудий бирлашмасига келиб тушаётган мурожаатлар ҳам бу масаланинг долзарблигини кўрсатмоқда.

Рақамлар нимадан далолат беради?

Ҳудудий бирлашма маълумотларига кўра, жорий йилнинг дастлабки тўққиз ойида жами 1 634 та мурожаат келиб тушган. Шундан 333 таси савдо соҳасига оид бўлиб, 103 та мурожаат бевосита харид қилинган маиший техника билан боғлиқ муаммоларни қамраб олган.

Бундан ташқари, хизмат кўрсатиш соҳасига тааллуқли 84 та мурожаат орасида маиший техникаларни таъмирлаш ва уларга сервис хизмати кўрсатиш билан боғлиқ масалалар ҳам мавжуд.

Шунингдек, туман ва шаҳар истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятлари қошида ташкил этилган «Истеъмолчи билан мулоқот» ҳуқуқий маслаҳатхоналари орқали ҳисобот даврида 515 нафар фуқарога бепул ҳуқуқий маслаҳат берилган. Уларнинг 91 таси савдо ва хизмат кўрсатиш соҳаларига оид масалаларга тўғри келган.

Ушбу рақамлар ҳар бир харидор маҳсулот танлашда етарлича маълумотга эга бўлиши, харид ҳужжатларини сақлаши ва муаммоли вазиятларда ўз ҳуқуқларини билиши зарурлигини кўрсатади.

Хариддан олдин: шошилманг, таққосланг, текширинг

Маиший техника харид қилишдан олдин, энг аввало, ўз эҳтиёжингизни аниқлаб олиш лозим. Масалан, музлатгич танлашда унинг ҳажми, электр энергияси сарфи ва фойдаланиш шароитларига, кир ювиш машинасида эса юклама ҳажми, сув ва электр энергияси сарфи, дастурлари ҳамда ўрнатиш имкониятларига эътибор қаратиш мақсадга мувофиқ.

Бир нечта моделнинг хусусиятлари ва нархини таққослаш, маҳсулот ҳақидаги ишончли маълумотлар билан танишиш ва чегирма таклифларининг шартларини ўрганиш ҳам муҳим.

Харид пайтида маҳсулотнинг модели, завод рақами, ташқи ҳолати ва бутлиги текширилиши керак. Техникада кўзга кўринадиган шикастланишлар, етишмаётган қисмлар ёки ишлашга таъсир қилиши мумкин бўлган камчиликлар мавжуд эмаслигига ишонч ҳосил қилиш лозим.

Энг муҳими, сотувчининг оғзаки ваъдалари билан чекланиб қолмаслик керак. Маҳсулотга тегишли ҳужжатлар, кафолат шартлари, етказиб бериш ва ўрнатиш хизматлари ҳақида олдиндан маълумот олиш келгусидаги тушунмовчиликларнинг олдини олади.

Чек ва кафолат ҳужжатлари — харидорнинг муҳим далиллари

Айрим истеъмолчилар техника учун пул тўлаб, уни уйига олиб кетиш билан чекланади. Харид чеки, шартнома ва кафолат ҳужжатларини сақлашга эса етарлича аҳамият бермайди. Ваҳоланки, маҳсулотда нуқсон аниқланганда айнан шу ҳужжатлар харидни тасдиқлаш ва ўз ҳуқуқларини ҳимоя қилишда муҳим аҳамият касб этади.

Шунинг учун харидор қуйидаги ҳужжатларни сақлаб қўйиши тавсия этилади:

– товарнинг харид чеки ёки тўловни тасдиқловчи бошқа ҳужжат;

– олди-сотди шартномаси, агар тузилган бўлса;

– кафолат талони ва маҳсулотга тегишли ҳужжатлар;

– етказиб бериш, ўрнатиш ёки қўшимча хизматлар учун тузилган шартнома ва тўлов ҳужжатлари.

Кафолат муддати, кафолатли таъмирлаш тартиби ва сервис марказининг манзилини ҳам олдиндан билиб олиш керак.

Бунда бир муҳим жиҳатни унутмаслик лозим: кафолат ҳужжатининг мавжудлиги истеъмолчининг барча ҳуқуқларини фақат шу ҳужжат билан чекламайди. Унинг ҳуқуқлари амалдаги қонунчилик билан ҳам ҳимоя қилинади.

Янги техника нуқсонли чиқса, қандай йўл тутиш керак?

Тасаввур қилинг, харидор янги музлатгич сотиб олди. Техника уйга етказиб берилгач, у совутмаётгани маълум бўлди. Ёки янги кир ювиш машинаси ишга туширилганда носозлик кузатилди. Бундай ҳолатда истеъмолчи нима қилиши керак?

Аввало, нуқсонни имкони борича аниқ қайд этиш, зарур бўлса фото ёки видео олиш ва сотувчига ёзма равишда мурожаат қилиш лозим. Мурожаатда маҳсулот ҳақидаги маълумотлар, нуқсоннинг хусусияти ва истеъмолчининг талаби аниқ кўрсатилиши керак.

Ўзбекистон Республикасининг «Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Қонунида нуқсонли товар сотиб олинганда истеъмолчининг ҳуқуқлари ва сотувчининг мажбуриятлари белгиланган.

Қонунчиликдаги шартлардан келиб чиқиб, истеъмолчи нуқсонни бепул бартараф этиш, товарни алмаштириш, товар нархини мутаносиб равишда камайтириш ёки қонунда назарда тутилган ҳолларда шартномани бекор қилиш ва тўланган пулни қайтариш каби талабларни қўйиши мумкин.

Қайси талабни танлаш мумкинлиги товарнинг нуқсони, кафолат шартлари ва қонунчиликда белгиланган бошқа ҳолатларга боғлиқ. Шунинг учун истеъмолчи ўз ҳуқуқларини билиши ва сотувчининг оғзаки ваъдалари билан чекланиб қолмаслиги муҳим.

Сервис хизматида нималарга эътибор бериш лозим?

Маиший техникадан фойдаланиш жараёнида носозлик юзага келиши мумкин. Бундай вазиятда истеъмолчи техникасини сервис марказига топшираётганда эҳтиёткор бўлиши керак.

Техникани қабул қилиш ҳужжати ёки буюртма-наряд расмийлаштирилиши, унда маҳсулотнинг модели, серия рақами, ташқи ҳолати, аниқланган носозлик ва қабул қилинган сана қайд этилиши мақсадга мувофиқ.

Агар таъмирлаш пуллик бўлса, унинг тахминий қиймати, эҳтиёт қисмлар нархи ва бажариш муддати ҳақида олдиндан маълумот олиш керак. Қўшимча ишлар ёки харажатлар юзага келганда уларнинг асосини сўраш мумкин.

Кафолатли таъмирлашдан бош тортилса, истеъмолчи рад этиш сабабларини ёзма равишда тушунтиришни талаб қилиши лозим. Агар сервис маркази носозлик истеъмолчининг айби билан келиб чиққанини билдирса, бундай хулосанинг асосланганлигига аниқлик киритиш муҳим.

Техникани таъмирлаш учун топширганда қабул ҳужжатини олиш, таъмирлаш тугагач эса бажарилган ишлар ва алмаштирилган эҳтиёт қисмлар ҳақида маълумот олиш келгусидаги низоларнинг олдини олади.

Ҳуқуқингизни билинг ва муаммони ўз вақтида ҳал қилинг

Агар сотувчи ёки сервис маркази истеъмолчининг қонуний талабини бажармаса, биринчи навбатда уларга ёзма мурожаат қилиш ва унинг нусхасини сақлаш тавсия этилади. Зарур бўлганда истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасидаги ваколатли давлат органларига ёки истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятларига мурожаат қилиш мумкин.

Фарғона вилояти ҳудудидаги туман ва шаҳар жамиятлари қошида фаолият юритаётган «Истеъмолчи билан мулоқот» ҳуқуқий маслаҳатхоналари ҳам фуқароларга бепул ҳуқуқий маслаҳат олиш имконини беради.

Хулоса қилиб айтганда, маиший техника харид қилишда эҳтиёткорлик, ҳужжатларни сақлаш ва кафолат шартларини билиш истеъмолчининг муҳим ҳимоя воситаларидир. Харидор ўз ҳуқуқларини билса, муаммони далиллар асосида ҳал қилиш имконияти ҳам ортади.

Унутманг: харидда масъулиятли бўлинг, ҳужжатларни сақланг ва ҳуқуқларингизни ҳимоя қилишдан чўчиманг!