Iste’molchi auksion savdolarida nimalarga e’tibor berishi lozim?

Bugungi kunda elektron auksionlar orqali koʻchmas mulk, transport vositalari, yer uchastkalari va boshqa mol-mulklarni sotib olish imkoniyati kengaymoqda. Biroq auksionda muvaffaqiyatli ishtirok etish uchun nafaqat narx taklif qilish, balki lot shartlarini, toʻlov tartibini va qonunchilikda belgilangan majburiyatlarni ham yaxshi bilish lozim.

Quyida elektron auksionlarda ishtirok etishdan oldin va savdo jarayonida e’tibor berilishi kerak boʻlgan muhim jihatlar bilan tanishamiz.

1. Savdodan oldin lotni sinchiklab oʻrganing

Elektron savdo platformasida roʻyxatdan oʻtish, shaxsni tasdiqlash va ariza yuborish uchun platforma talab qiladigan tartib-taomillarni bajaring. Zarur boʻlsa, elektron raqamli imzo (ERI) yoki boshqa identifikasiya vositalaridan foydalaning.

Sotib olmoqchi boʻlgan mol-mulkning tavsifi, joylashuvi, texnik holati, hujjatlari, mavjud cheklovlari va qoʻshimcha majburiyatlarini tekshiring. Imkon boʻlsa, obektni bevosita koʻzdan kechiring. Ayniqsa, koʻchmas mulk va transport vositalarida huquqiy yoki texnik muammolar bor-yoʻqligini oldindan aniqlash muhim.

2. Zakalat puli va auksion qadamini adashtirmang

Auksionda ishtirok etish uchun belgilangan miqdorda zakalat puli kiritilishi talab etilishi mumkin. Uning miqdori barcha savdolar uchun bir xil emas — tegishli normativ-huquqiy hujjat va lot shartlariga qarab belgilanadi.

Muhim jihat: zakalat puli bilan auksion qadami ikki xil tushuncha. Zakalat ishtirok etish uchun kiritiladigan mablagʻ boʻlsa, auksion qadami savdo davomida narxni oshirish miqdorini anglatadi.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 28-avgustdagi PF-177-son Farmonida davlat va davlat ishtirokidagi korxonalar aktivlari hamda qishloq xoʻjaligiga moʻljallanmagan yer uchastkalarini sotishda auksion qadamini boshlangʻich narxning 1 foizi miqdorida belgilash nazarda tutilgan. Bu qoidani zakalat pulining 1 foizligi deb talqin qilish mumkin emas.

3. Savdo jarayonida hissiyotga berilmang

Auksionda narx oshib borishi mumkin. Shu sababli savdodan oldin oʻzingiz uchun moliyaviy imkoniyatlaringizga mos eng yuqori narx chegarasini belgilang. Raqobat ta’sirida bu chegaradan oshib ketish keyinchalik ortiqcha moliyaviy majburiyatlarga olib kelishi mumkin.

Savdoning davomiyligi, narxni oshirish tartibi va taklif berish uchun ajratilgan vaqt auksion turiga hamda tegishli qoidalarga bogʻliq. Shu bois lot e’lonida koʻrsatilgan shartlarni diqqat bilan oʻqib chiqing.

4. Gʻolib boʻlgach, toʻlov muddatini oʻtkazib yubormang

Auksion gʻolibi belgilangan muddatda tegishli toʻlovlarni amalga oshirishi shart. Toʻlov muddati lot turi va unga tatbiq etiladigan tartibga qarab farq qilishi mumkin. Masalan, elektron onlayn-auksion va tanlovlarni tashkil etish boʻyicha Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 12-yanvardagi 18-son qarorida ayrim lotlar uchun 10 yoki 15 ish kunlik muddatlar belgilangan. Biroq bu muddatlarni barcha auksionlarga birdek tatbiq etib boʻlmaydi.

Zakalat puli yakuniy toʻlovga qanday hisoblanishi, toʻlov kechiktirilganda qanday oqibatlar kelib chiqishi va savdo natijasi bekor qilinganda qanday tartib qoʻllanishi ham tegishli qoidalar asosida belgilanadi.

Shuningdek, auksion natijalari toʻgʻrisidagi bayonnoma har doim ham mulkka boʻlgan huquqni avtomatik ravishda rasmiylashtirmaydi. Keyingi shartnoma tuzish, hujjatlarni rasmiylashtirish yoki davlat roʻyxatidan oʻtkazish talablari lot turiga qarab tekshirilishi lozim.

Iste’molchilarga tavsiya

Auksionda qatnashishdan oldin quyidagilarni tekshiring:

— lotning barcha shartlari va hujjatlari;
— zakalat puli va boshqa toʻlovlar miqdori;
— savdo qoidalari hamda toʻlov muddati;
— toʻlov kechiksa yoki savdo natijasi bekor qilinsa, yuzaga keladigan oqibatlar;
— gʻoliblikdan keyin mulk huquqini rasmiylashtirish tartibi.

Esda tuting: elektron auksionda eng yuqori narxni taklif qilishning oʻzi yetarli emas. Lot shartlarini tushunish, moliyaviy imkoniyatlarni oldindan baholash va belgilangan tartibga rioya qilish ham muhim.

Maqsad — nafaqat savdoda gʻolib boʻlish, balki xaridni qonuniy, xavfsiz va ortiqcha moliyaviy xavflarsiz yakunlashdir.