Насияга олишдан олдин 5 савол: ойлик тўловга эмас, жами харажатга қаранг!

Бугунги кунда смартфон, телевизор, музлаткич, кир ювиш машинаси ва бошқа маиший техника воситаларини насияга харид қилиш таклифларига тез-тез дуч келамиз. «Ойига 399 000 сўмдан!», «Бошланғич тўловсиз!», «Қулай муддатли тўлов!» каби рекламалар эса харидорда маҳсулотни ҳозироқ сотиб олиш истагини уйғотади.

Албатта, насияга харид қилиш зарур маҳсулотни бир йўла катта маблағ сарфламасдан олиш имконини бериши мумкин. Бироқ ойлик тўловнинг кичик кўриниши хариднинг умумий қиймати ҳам арзон дегани эмас.

Шунинг учун шартномани тасдиқлашдан олдин шошилмаслик, барча шартларни ўрганиш ва энг муҳими, ўз молиявий имкониятларини тўғри баҳолаш лозим. Бунинг учун қуйидаги бешта саволга жавоб топинг.

1. Жами қанча тўлайман?

Тасаввур қилинг: сизга ойига 399 минг сўмдан 24 ой давомида тўлаш шарти билан телефон таклиф қилинди. Бир қарашда бу сумма катта харажатдек туюлмаслиги мумкин.

Аммо оддий ҳисоб-китоб қиламиз:

399 000 сўм × 24 ой = 9 576 000 сўм.

Демак, фақат ойлик тўловларнинг ўзи 9 миллион 576 минг сўмни ташкил этади. Бу ҳали бошланғич тўлов ёки шартномада назарда тутилган бошқа харажатлар бўлса, улар қўшилмаган ҳисобдир.

Шунинг учун сотувчидан маҳсулотнинг насияга олишдаги умумий қийматини, барча тўловлар йиғиндисини ва шартномада кўрсатилган қўшимча харажатларни аниқлаштиринг. Имконият бўлса, худди шу маҳсулотнинг нақд пулга сотиладиган нархини ҳам солиштиринг.

Эсда тутинг: ойлик тўлов қанчалик кичик кўринмасин, қарор қабул қилишда жами тўланадиган маблағ муҳим аҳамиятга эга.

2. Қўшимча тўловлар борми?

Баъзи таклифларда бошланғич тўлов, комиссия, хизмат ҳақи ёки бошқа қўшимча харажатлар бўлиши мумкин. Лекин бундай тўловлар ҳар бир шартномада албатта мавжуд бўлади, деб бўлмайди. Уларнинг бор-йўқлигини ҳужжатлардан текшириш керак.

Шартномани ўқиётганда қуйидаги жиҳатларга эътибор беринг:

– бошланғич тўлов миқдори;
– комиссия ёки хизмат ҳақи мавжудлиги;
– мажбурий қўшимча хизматлар учун тўловлар;
– тўловларнинг умумий суммаси;
– шартларни ўзгартириш ёки шартномани муддатидан олдин бажариш тартиби.

Агар бирор банд тушунарсиз бўлса, уни изоҳлаб беришларини сўранг. «Ҳамма шундай оляпти» ёки «Бу оддий шартлар» деган гаплар билан чекланиб қолманг.

Муҳим қоида: тушунмаган шартингизга розилик беришга шошилманг.

3. Тўлов муддати ва санаси қандай?

Насияга харидда фақат ойлик тўлов миқдорини эмас, уни қанча муддат ва ҳар ойнинг қайси куни амалга ошириш кераклигини ҳам билиш зарур.

Масалан, тўлов санаси ойнинг 15-куни бўлса-ю, сиз маошни 20-куни олсангиз, ҳар ой тўловни режалаштиришда қийинчилик юзага келиши мумкин.

Шунинг учун шартномадан қуйидагиларни аниқланг:

– тўлов муддати неча ой эканини;
– биринчи тўлов санасини;
– кейинги тўловларни амалга ошириш саналарини;
– тўловни қайси усулларда амалга ошириш мумкинлигини;
– тўлов амалга оширилганини қандай текшириш мумкинлигини.

Тўловлар жадвалини телефонга сақлаб қўйиш ёки календарда эслатма ўрнатиш ҳам фойдали. Бу тўлов саналарини унутиб қўйиш хавфини камайтиради.

4. Тўловни кечиктирсам, нима бўлади?

Ҳар қандай молиявий мажбуриятда тўлов муддатларига риоя қилиш муҳим. Аммо ҳаётда турли ҳолатлар юз бериши, даромад кечикиши ёки кутилмаган харажатлар пайдо бўлиши мумкин.

Шу сабабли шартномани имзолашдан олдин тўлов кечиктирилганда қандай оқибатлар юзага келиши мумкинлигини билиб олинг.

Жумладан, шартномада пеня, жарима ёки бошқа чоралар назарда тутилганми? Уларни ҳисоблаш тартиби қандай? Тўлов кечикса, кимга ва қандай тартибда мурожаат қилиш керак?

Бу саволларга жавобни тахминлардан эмас, шартнома шартларидан изланг.

Агар тўловни ўз вақтида амалга ошириш қийинлашса, муаммони яшириб юрмасдан, шартнома бўйича масъул ташкилот билан боғланиб, қонуний ва шартномада назарда тутилган имкониятларни аниқлаштиринг.

Унутманг: кечиктириш оқибатларини олдиндан билиш — кутилмаган молиявий муаммоларнинг олдини олишга ёрдам беради.

5. Бу харид менга ҳақиқатан керакми?

Энг муҳим саволлардан бири шу. Чунки ҳар қандай қулай таклиф ҳам айнан ҳозир харид қилиш кераклигини англатмайди.

Ўзингиздан сўранг: бу маҳсулот менга ҳақиқатан зарурми? Уни харид қилсам, ойлик даромадимнинг қанча қисми тўловга кетади? Тўловни амалга оширганимдан кейин озиқ-овқат, коммунал хизматлар, транспорт ва оиламнинг бошқа эҳтиёжларига етарли маблағ қоладими?

Масалан, ойлик тўловни амалга ошириш учун зарур харажатлардан тежашга ёки бошқа мажбуриятларни бажаришни кечиктиришга тўғри келса, харидни қайта кўриб чиқиш мақсадга мувофиқ.

Балки арзонроқ моделни танлаш, маълум вақт пул жамғариш ёки харидни кейинроқ амалга ошириш яхшироқ ечимдир.

Насияга харид қилишнинг ўзи нотўғри эмас. Муҳими, тўловлар сизнинг молиявий имкониятларингизга мос бўлиши ва оилавий бюджетга ортиқча юк бўлиб тушмаслигидир.

Хариддан олдин шу беш саволни эслаб қолинг!

Насига харид қилишга қарор қилдингизми? Унда қуйидаги саволларга жавоб топмасдан шартномани тасдиқлашга шошилманг:

1. Жами қанча тўлайман?
2. Қўшимча тўловлар борми?
3. Тўлов муддати ва санаси қандай?
4. Тўловни кечиктирсам, нима бўлади?
5. Бу харид менга ҳақиқатан керакми?

Бу саволларга жавоб олиш учун шартномани диққат билан ўқинг, тушунарсиз бандларни изоҳлатинг ва барча тўловларни олдиндан ҳисобланг. Рекламадаги таклиф билан шартномадаги шартлар бир-бирига мос келишини ҳам текширинг.

Хулоса

Истеъмолчи учун энг яхши қарор — фақат бугунги хоҳишга эмас, эртанги имкониятларга ҳам мос келадиган қарордир.

Ойлик тўловнинг қулайлигига маҳлиё бўлиб, жами харажатни унутиб қўйманг. Ҳар бир шартни тушуниб, ўз имкониятингизни ҳисоблаб, кейин қарор қабул қилинг.

Ойлик тўловга эмас, жами харажатга қаранг!

Шартларни ўқинг. Савол беринг. Кейин харид қилинг.