Рақамли тузоқлар: онлайн харидларда истеъмолчи нимага эҳтиёт бўлиши керак?

Сўнгги йилларда мамлакатимизда интернет технологияларининг ривожланиши натижасида онлайн савдо тизими кенг оммалашмоқда. Бугунги кунда инсонлар озиқ-овқат маҳсулотлари, кийим-кечак, техника воситалари ҳамда бошқа турдаги буюмларни интернет орқали буюртма қилмоқда. Айниқса, ижтимоий тармоқлар орқали амалга оширилаётган савдо хизматлари аҳолига катта қулайлик яратмоқда.

Бироқ онлайн харидларнинг оммалашуви билан бир қаторда айрим муаммолар ҳам юзага келмоқда. Хусусан, сифатсиз маҳсулот юборилиши, буюртманинг етиб келмаслиги ёки харидорнинг алдов рекламаларга дуч келиши каби ҳолатлар кўпаймоқда. Бу эса истеъмолчиларнинг ҳуқуқий билим ва ҳушёрлигини янада ошириш заруратини келтириб чиқармоқда.

Бугунги кунда интернет орқали савдо қилиш тадбиркорлар учун ҳам, харидорлар учун ҳам қулай восита ҳисобланади. Харидор ортиқча вақт сарфламасдан ўзига керакли маҳсулотни танлайди ва буюртма беради. Шу сабабли онлайн савдо бозори кундан-кунга кенгайиб бормоқда.

Аммо айрим ҳолатларда истеъмолчиларнинг ишонувчанлигидан фойдаланаётган ноқонуний саҳифалар ҳам учрамоқда. Масалан, рекламада сифатли ва оригинал маҳсулот кўрсатилган бўлса-да, харидорга сифатсиз ёки мутлақо бошқа буюм юборилиши кузатилмоқда. Айрим ҳолларда эса харидор пулни олдиндан тўлаганидан кейин сотувчи билан алоқа узилиб қолмоқда.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, интернет орқали харид қилишда аввало сотувчи ҳақида маълумотларни текшириш муҳим ҳисобланади. Харидор саҳифадаги изоҳлар, фойдаланувчиларнинг фикрлари ва маҳсулот сифати ҳақидаги маълумотларга эътибор қаратиши лозим.

Шунингдек, ижтимоий тармоқлардаги рекламаларнинг инсон руҳиятига таъсири ҳам кучайиб бормоқда. Турли чегирмалар ва акциялар айрим инсонларни керак бўлмаган маҳсулотларни ҳам харид қилишга ундайди. Айниқса, ёшлар орасида реклама таъсирига тез берилиш ҳолатлари кўпроқ кузатилмоқда.

Шу боис мутахассислар онлайн савдо жараёнида эҳтиёткорликка риоя қилиш, шубҳали саҳифаларга ишонмаслик ҳамда харидни тасдиқловчи ҳужжатларни сақлаб қўйишни тавсия этмоқда.

Хулоса қилиб айтганда, онлайн савдо замонавий ҳаётнинг ажралмас қисмига айланиб бормоқда. У инсонларга қулайлик яратиши билан бирга айрим хавф ва муаммоларни ҳам юзага келтирмоқда. Айниқса, интернетдаги фирибгарлик ҳолатлари истеъмолчилардан янада ҳушёр бўлишни талаб этади.

Шу сабабли ҳар бир харидор интернет орқали харид қилишда эҳтиёткор бўлиши, маҳсулот ва сотувчи ҳақида тўлиқ маълумотга эга бўлиши керак. Рақамли саводхонлик ва ҳуқуқий маданиятнинг шаклланиши эса хавфсиз онлайн савдо муҳитини яратишда муҳим омил ҳисобланади.

Мадинабону Ёқубжонова,
Фарғона Давлат Университети
Филология ва тилларни ўқитиш
Ўзбек тили йўналиши 3-курс талабаси.