«Faqat naqd pul» degan gapga o‘rin qolmayapti: xaridor QR-kod orqali ham to‘lay oladi

Do‘konga kirdingiz. Kerakli mahsulotni tanladingiz. Kassaga kelganda esa: «Terminal ishlamaydi, naqd pul bering» yoki «kartadan kartaga o‘tkazib yuboring», degan gapni eshitdingiz.

Tanish holatmi?

Endi savdo va xizmat ko‘rsatish sohasida to‘lovlarni qabul qilish tartibida muhim yangiliklar bor. Vazirlar Mahkamasining 2026 yil 20 iyuldagi 393-son qarori bilan Hukumatning bir qator qarorlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritildi. Ular orasida bevosita oddiy xaridorning kundalik hayotiga daxl qiladigan normalar ham bor. Qaror 2026 yil 21 iyuldan kuchga kirgan.

Ularni sodda qilib aytganda, uchta muhim yangilikka ajratish mumkin: QR-kod orqali to‘lov qilish imkoniyati kengayadi, elektron to‘lovni qabul qilish savdo nuqtasining real majburiyatiga aylanadi va QR-kod orqali to‘laganda ham chek berilishi shart.

1. Do‘konda QR-kod bo‘lishi kerak

Qarorning 1-ilovasi 2-bandi bilan chakana savdo qoidalariga muhim o‘zgartirish kiritildi.

Endilikda yakka tartibdagi tadbirkorlar va o‘zini o‘zi band qilgan shaxslarda to‘lov tashkilotlarining raqamli platformalarida generatsiya qilingan elektron to‘lovlarni qabul qiluvchi maxsus QR-kod, yuridik shaxslarda esa banklarda generatsiya qilingan yagona QR-kod mavjud bo‘lishi kerak.

Bu nima degani?

Masalan, siz do‘konga kirdingiz, lekin yoningizda naqd pul yo‘q. Bank kartangizni ham uyda qoldiribsiz. Telefoningiz esa yoningizda.

Tegishli QR-kod mavjud bo‘lsa, mobil ilova orqali uni skanerlab, xarid haqini elektron tarzda to‘lash imkoniyati bo‘ladi.

Demak, QR-kod endi shunchaki do‘kon peshtaxtasiga qo‘yilgan qulaylik emas. Qaror bilan uning savdo va xizmat ko‘rsatishdagi huquqiy ahamiyati kuchaytirilmoqda.

Yana bir muhim jihat bor. Chakana savdo qoidalariga kiritilgan o‘zgartishga ko‘ra, bank kartalari orqali to‘lovni qabul qilishdan bosh tortish, shuningdek tegishli QR-koddan foydalanish imkoniyatini yaratmaslik yoki u orqali to‘lovni qabul qilmaslik qoidalar buzilishi sifatida belgilanmoqda.

Shuning uchun «faqat naqd pul», «QR bor, lekin ishlamaydi», «karta qabul qilmaymiz» kabi holatlarga iste’molchi odatiy va muqarrar holat sifatida qaramasligi kerak.

2. Bozorda ham QR orqali to‘lash imkoniyati bo‘lishi kerak

Yangilik faqat supermarket va do‘konlarga tegishli emas.

393-son qaror 1-ilovasining 5-bandi bilan bozorlar va savdo komplekslari faoliyatiga oid qoidalarga ham o‘zgartirish kiritildi.

Unga ko‘ra, bozorlarda faoliyat yurituvchi yakka tartibdagi tadbirkorlar va o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar maxsus QR-kodga, yuridik shaxslar esa bankda generatsiya qilingan yagona QR-kodga ega bo‘lishi hamda ular orqali to‘lov qabul qilish imkoniyatini yaratishi kerak. Xuddi shunday talab savdo komplekslariga ham kiritilgan.

Bu iste’molchi uchun juda muhim.

Tasavvur qiling: bozorda kiyim, maishiy buyum yoki boshqa mahsulot xarid qilyapsiz. Sotuvchi «naqd pulingiz bo‘lmasa, yaqinda bankomat bor» deb xaridorni pul yechishga yubormasdan, belgilangan elektron to‘lov imkoniyatini taqdim etishi kerak.

Qarorda bozor va savdo komplekslarida ayrim tushumlarni raqamlashtirish, elektron platforma va to‘lov tizimlari orqali qabul qilish imkoniyatini yaratish ham nazarda tutilgan.

Buning ahamiyati faqat qulaylikda emas. Elektron hisob-kitob — to‘lov amalga oshirilganini tasdiqlovchi iz qoldiradi.

Iste’molchi nuqtai nazaridan esa bu juda muhim.

3. QR orqali to‘ladingizmi? Baribir chek oling!

Eng muhim yangiliklardan yana biri qaror 1-ilovasining 14-bandida aks etgan.

U bilan QR-kodli to‘lov tushunchasi onlayn nazorat-kassa mashinalari va virtual kassa tizimiga oid qoidalarga kiritildi. Hujjatda QR-kodli to‘lov xaridorning mobil ilovaga biriktirilgan bank kartasi hisobvarag‘i yoki elektron hamyonidan foydalanib mablag‘ to‘lashi bilan bog‘liq to‘lov sifatida ifodalangan. Chekdagi to‘lov shakllari qatoriga esa naqd pul va bank kartalari bilan birga QR-kodli to‘lov ham kiritildi.

Ammo iste’molchi uchun bundan ham muhimroq qoida bor:

yagona QR-kod orqali to‘lov amalga oshirilganda ham nazorat-kassa texnikasidan chek berilishi shart.

Mana shu jihatni har bir iste’molchi yaxshi eslab qolishi kerak.

QR-kodni skanerladingiz, pul hisobingizdan yechildi — bu «chek kerak emas» degani emas.

Elektron to‘lov — chekning o‘rnini bosmaydi.

Chek esa oddiy qog‘oz parchasi emas. U xarid amalga oshirilganini, tovar qaerdan va qachon olinganini, qancha mablag‘ to‘langanini tasdiqlashda muhim hujjat vazifasini bajaradi.

Aytaylik, siz QR orqali 3 million so‘mga maishiy texnika xarid qildingiz. Bir necha kundan keyin tovarda nuqson paydo bo‘ldi. Sotuvchiga qaytib borganingizda xarid faktini tasdiqlash masalasi paydo bo‘lishi mumkin. Shu vaziyatda chek iste’molchining huquqini himoya qilishda muhim dalillardan biri bo‘ladi.

Shu sababli «QR orqali to‘ladim-ku» deb chekni talab qilmasdan ketish to‘g‘ri emas.

«Kartaga tashlab yuboring» bilan rasmiy QR-to‘lovni adashtirmang

Bu yerda yana bir nozik jihat bor.

Sotuvchining shaxsiy bank kartasi raqamini aytib, «shu kartaga pul tashlab yuboring» deyishi bilan qarorda nazarda tutilgan maxsus yoki yagona QR-kod orqali rasmiy elektron to‘lov mexanizmini bir xil deb tushunish to‘g‘ri emas.

Hujjat aynan to‘lov tashkilotlarining raqamli platformalarida yoki banklarda generatsiya qilingan tegishli QR-kodlar haqida gapirmoqda.

Bu farq iste’molchi uchun muhim: xarid uchun to‘langan pul rasmiy savdo operatsiyasi sifatida qayd etilishi va belgilangan tartibda chek bilan tasdiqlanishi kerak.

Xaridor nimani eslab qolishi kerak?

Yangi tartibning iste’molchi uchun mazmunini juda sodda ifodalasak:

savdo va xizmat ko‘rsatish nuqtalarida belgilangan QR-kod orqali elektron to‘lov qilish imkoniyati kengaytirilmoqda;
bank kartasi orqali to‘lovni qabul qilishdan bosh tortish qoidalarga zid holat sifatida belgilangan;
bozor va savdo komplekslarida ham tegishli QR-kod orqali to‘lov qabul qilish imkoniyati yaratilishi kerak;
QR-kod orqali to‘langan xarid uchun ham kassa cheki berilishi shart;
sotuvchining shaxsiy kartasiga oddiy pul o‘tkazishni rasmiy QR-to‘lov bilan adashtirmaslik lozim.

Shunday ekan, do‘kon yoki bozorda sizga «faqat naqd pul», «karta ishlamaydi», «QR orqali to‘lasangiz chek berilmaydi» deyishsa, bu gaplarni odatiy savdo qoidasi deb qabul qilishga shoshilmang.

Raqamli to‘lov tizimining rivojlanishi faqat tadbirkor yoki bank uchun emas. U, eng avvalo, xaridor uchun qulaylik, to‘lovning shaffofligi va xaridni tasdiqlovchi huquqiy kafolatlarni kuchaytirishga xizmat qiladi.

Savodxon iste’molchi uchun qoida oddiy: qanday usulda to‘lamang — to‘lovingiz rasmiy bo‘lsin va chekingizni oling.