«Фақат нақд пул» деган гапга ўрин қолмаяпти: харидор QR-код орқали ҳам тўлай олади

Дўконга кирдингиз. Керакли маҳсулотни танладингиз. Кассага келганда эса: «Терминал ишламайди, нақд пул беринг» ёки «картадан картага ўтказиб юборинг», деган гапни эшитдингиз.

Таниш ҳолатми?

Энди савдо ва хизмат кўрсатиш соҳасида тўловларни қабул қилиш тартибида муҳим янгиликлар бор. Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 20 июлдаги 393-сон қарори билан Ҳукуматнинг бир қатор қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилди. Улар орасида бевосита оддий харидорнинг кундалик ҳаётига дахл қиладиган нормалар ҳам бор. Қарор 2026 йил 21 июлдан кучга кирган.

Уларни содда қилиб айтганда, учта муҳим янгиликка ажратиш мумкин: QR-код орқали тўлов қилиш имконияти кенгаяди, электрон тўловни қабул қилиш савдо нуқтасининг реал мажбуриятига айланади ва QR-код орқали тўлаганда ҳам чек берилиши шарт.

1. Дўконда QR-код бўлиши керак

Қарорнинг 1-иловаси 2-банди билан чакана савдо қоидаларига муҳим ўзгартириш киритилди.

Эндиликда якка тартибдаги тадбиркорлар ва ўзини ўзи банд қилган шахсларда тўлов ташкилотларининг рақамли платформаларида генерация қилинган электрон тўловларни қабул қилувчи махсус QR-код, юридик шахсларда эса банкларда генерация қилинган ягона QR-код мавжуд бўлиши керак.

Бу нима дегани?

Масалан, сиз дўконга кирдингиз, лекин ёнингизда нақд пул йўқ. Банк картангизни ҳам уйда қолдирибсиз. Телефонингиз эса ёнингизда.

Тегишли QR-код мавжуд бўлса, мобил илова орқали уни сканерлаб, харид ҳақини электрон тарзда тўлаш имконияти бўлади.

Демак, QR-код энди шунчаки дўкон пештахтасига қўйилган қулайлик эмас. Қарор билан унинг савдо ва хизмат кўрсатишдаги ҳуқуқий аҳамияти кучайтирилмоқда.

Яна бир муҳим жиҳат бор. Чакана савдо қоидаларига киритилган ўзгартишга кўра, банк карталари орқали тўловни қабул қилишдан бош тортиш, шунингдек тегишли QR-коддан фойдаланиш имкониятини яратмаслик ёки у орқали тўловни қабул қилмаслик қоидалар бузилиши сифатида белгиланмоқда.

Шунинг учун «фақат нақд пул», «QR бор, лекин ишламайди», «карта қабул қилмаймиз» каби ҳолатларга истеъмолчи одатий ва муқаррар ҳолат сифатида қарамаслиги керак.

2. Бозорда ҳам QR орқали тўлаш имконияти бўлиши керак

Янгилик фақат супермаркет ва дўконларга тегишли эмас.

393-сон қарор 1-иловасининг 5-банди билан бозорлар ва савдо комплекслари фаолиятига оид қоидаларга ҳам ўзгартириш киритилди.

Унга кўра, бозорларда фаолият юритувчи якка тартибдаги тадбиркорлар ва ўзини ўзи банд қилган шахслар махсус QR-кодга, юридик шахслар эса банкда генерация қилинган ягона QR-кодга эга бўлиши ҳамда улар орқали тўлов қабул қилиш имкониятини яратиши керак. Худди шундай талаб савдо комплексларига ҳам киритилган.

Бу истеъмолчи учун жуда муҳим.

Тасаввур қилинг: бозорда кийим, маиший буюм ёки бошқа маҳсулот харид қиляпсиз. Сотувчи «нақд пулингиз бўлмаса, яқинда банкомат бор» деб харидорни пул ечишга юбормасдан, белгиланган электрон тўлов имкониятини тақдим этиши керак.

Қарорда бозор ва савдо комплексларида айрим тушумларни рақамлаштириш, электрон платформа ва тўлов тизимлари орқали қабул қилиш имкониятини яратиш ҳам назарда тутилган.

Бунинг аҳамияти фақат қулайликда эмас. Электрон ҳисоб-китоб — тўлов амалга оширилганини тасдиқловчи из қолдиради.

Истеъмолчи нуқтаи назаридан эса бу жуда муҳим.

3. QR орқали тўладингизми? Барибир чек олинг!

Энг муҳим янгиликлардан яна бири қарор 1-иловасининг 14-бандида акс этган.

У билан QR-кодли тўлов тушунчаси онлайн назорат-касса машиналари ва виртуал касса тизимига оид қоидаларга киритилди. Ҳужжатда QR-кодли тўлов харидорнинг мобил иловага бириктирилган банк картаси ҳисобварағи ёки электрон ҳамёнидан фойдаланиб маблағ тўлаши билан боғлиқ тўлов сифатида ифодаланган. Чекдаги тўлов шакллари қаторига эса нақд пул ва банк карталари билан бирга QR-кодли тўлов ҳам киритилди.

Аммо истеъмолчи учун бундан ҳам муҳимроқ қоида бор:

ягона QR-код орқали тўлов амалга оширилганда ҳам назорат-касса техникасидан чек берилиши шарт.

Мана шу жиҳатни ҳар бир истеъмолчи яхши эслаб қолиши керак.

QR-кодни сканерладингиз, пул ҳисобингиздан ечилди — бу «чек керак эмас» дегани эмас.

Электрон тўлов — чекнинг ўрнини босмайди.

Чек эса оддий қоғоз парчаси эмас. У харид амалга оширилганини, товар қаердан ва қачон олинганини, қанча маблағ тўланганини тасдиқлашда муҳим ҳужжат вазифасини бажаради.

Айтайлик, сиз QR орқали 3 миллион сўмга маиший техника харид қилдингиз. Бир неча кундан кейин товарда нуқсон пайдо бўлди. Сотувчига қайтиб борганингизда харид фактини тасдиқлаш масаласи пайдо бўлиши мумкин. Шу вазиятда чек истеъмолчининг ҳуқуқини ҳимоя қилишда муҳим далиллардан бири бўлади.

Шу сабабли «QR орқали тўладим-ку» деб чекни талаб қилмасдан кетиш тўғри эмас.

«Kartaga tashlab yuboring» bilan rasmiy QR-to‘lovni adashtirmang

Bu yerda yana bir nozik jihat bor.

Sotuvchining shaxsiy bank kartasi raqamini aytib, «shu kartaga pul tashlab yuboring» deyishi bilan qarorda nazarda tutilgan maxsus yoki yagona QR-kod orqali rasmiy elektron to‘lov mexanizmini bir xil deb tushunish to‘g‘ri emas.

Hujjat aynan to‘lov tashkilotlarining raqamli platformalarida yoki banklarda generatsiya qilingan tegishli QR-kodlar haqida gapirmoqda.

Bu farq iste’molchi uchun muhim: xarid uchun to‘langan pul rasmiy savdo operatsiyasi sifatida qayd etilishi va belgilangan tartibda chek bilan tasdiqlanishi kerak.

Xaridor nimani eslab qolishi kerak?

Yangi tartibning iste’molchi uchun mazmunini juda sodda ifodalasak:

savdo va xizmat ko‘rsatish nuqtalarida belgilangan QR-kod orqali elektron to‘lov qilish imkoniyati kengaytirilmoqda;
bank kartasi orqali to‘lovni qabul qilishdan bosh tortish qoidalarga zid holat sifatida belgilangan;
bozor va savdo komplekslarida ham tegishli QR-kod orqali to‘lov qabul qilish imkoniyati yaratilishi kerak;
QR-kod orqali to‘langan xarid uchun ham kassa cheki berilishi shart;
sotuvchining shaxsiy kartasiga oddiy pul o‘tkazishni rasmiy QR-to‘lov bilan adashtirmaslik lozim.

Shunday ekan, do‘kon yoki bozorda sizga «faqat naqd pul», «karta ishlamaydi», «QR orqali to‘lasangiz chek berilmaydi» deyishsa, bu gaplarni odatiy savdo qoidasi deb qabul qilishga shoshilmang.

Raqamli to‘lov tizimining rivojlanishi faqat tadbirkor yoki bank uchun emas. U, eng avvalo, xaridor uchun qulaylik, to‘lovning shaffofligi va xaridni tasdiqlovchi huquqiy kafolatlarni kuchaytirishga xizmat qiladi.

Savodxon iste’molchi uchun qoida oddiy: qanday usulda to‘lamang — to‘lovingiz rasmiy bo‘lsin va chekingizni oling.