“Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Қонуни қабул қилинганига 30 йил тўлди (Брифинг)

Бугун Ўзбекистон Республикасининг 1996 йил 26 апрелда қабул қилинган “Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Қонуни қабул қилинганига 30 йил тўлди. Мазкур сана мамлакатимизда бозор иқтисодиётини шакллантириш, аҳоли манфаатларини ҳимоя қилиш ва адолатли рақобат муҳитини яратиш йўлида муҳим босқич ҳисобланади.

Брифинг спикери: Ғ.Маматкулов – Ўзбекистон истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятлари федерацияси Фарғона вилоят ҳудудий бирлашмаси матбуот химзати раҳбари.

Қонун қабул қилиниши тарихи

Мустақилликнинг илк йилларида Ўзбекистонда бозор муносабатларига ўтиш жараёнида истеъмолчилар манфаатларини ҳимоя қилиш зарурати кескин ортиб борди. Шу шароитда 1996 йил 26 апрелда Ўзбекистон Республикасининг “Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Қонуни қабул қилинди.
Ушбу қонун бозор иқтисодиёти шароитида истеъмолчилар ва ишлаб чиқарувчилар ўртасидаги муносабатларни ҳуқуқий жиҳатдан тартибга солувчи асосий ҳужжат сифатида майдонга чиқди.

Қонуннинг қисқача мазмуни ва таркиби

Қонун истеъмолчиларнинг асосий ҳуқуқларини белгилаб беради. Жумладан:
товар ва хизматлар хавфсизлигига бўлган ҳуқуқ;
тўлиқ ва ишончли ахборот олиш ҳуқуқи;
танлаш ҳуқуқи;
зарар қопланишини талаб қилиш ҳуқуқи;
ўз манфаатларини ҳимоя қилиш ҳуқуқи.
Шу билан бирга, қонун тадбиркорлар зиммасига истеъмолчи олдидаги мажбуриятларни юклайди ва шартномаларда истеъмолчи ҳуқуқларини чекловчи шартларни киритишни тақиқлайди.
Қонун таркибий жиҳатдан истеъмолчи ҳуқуқлари, уларни ҳимоя қилиш механизмлари, давлат назорати ва жавобгарлик чораларини қамраб олади.

Қонунга киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар

Ўтган 30 йил давомида қонун доимий равишда такомиллаштириб борилди. Унга 2002 йилдан бошлаб 2024 йилгача бир қатор муҳим ўзгартириш ва қўшимчалар киритилди.
Бу ўзгаришлар асосан:
бозор иқтисодиёти талабларига мослашиш;
рақамли иқтисодиёт ва электрон тижоратни тартибга солиш;
истеъмолчилар ҳуқуқларини халқаро стандартларга яқинлаштириш;
давлат назорати ва жамоатчилик иштирокини кучайтиришга қаратилган.

Қонун ижросига масъул идоралар

Ўзбекистонда истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизими бир нечта давлат органлари ва жамоат ташкилотлари томонидан амалга оширилади.
Асосий ваколатли орган — Ўзбекистон Республикаси Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси бўлиб, у давлат сиёсатини амалга оширади, назорат ва мониторинг олиб боради.
Шунингдек, судлар, маҳаллий давлат ҳокимиятлари ва бошқа назорат органлари ҳам мазкур соҳада муҳим ўрин тутади.

Истеъмолчилик ижтимоий ҳаракати ва Федерация фаолияти

Қонуннинг қабул қилиниши фуқаролик жамияти институтларининг шаклланишига ҳам туртки берди. Хусусан, Ўзбекистон истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятлари федерацияси ташкил этилди ва бугунги кунда мамлакатда истеъмолчилар манфаатларини ҳимоя қилишда муҳим ўрин эгаллаб келмоқда.
Федерация:
аҳолининг ҳуқуқий маданиятини ошириш;
мурожаатларни кўриб чиқиш;
тадбиркорлик субъектлари билан мулоқот ўрнатиш;
жамоатчилик назоратини амалга ошириш каби вазифаларни бажариб келмоқда.
Федерация ва унинг ҳудудий тузилмалари томонидан юртимиз аҳолиси (истеъмолчиларнинг) ҳуқуқий манфаатларини ҳимоя қилиш, профилактик тадбирлар ва тарғибот ишларини изчил олиб бормоқда.

Қонуннинг бугунги кун талабларига жавоб бериши

Бугунги кунда қонун замонавий иқтисодий муносабатлар, жумладан:
электрон тижорат;
рақамли хизматлар;
онлайн савдо муносабатларини қамраб олишга қаратилган ҳолда такомиллаштирилмоқда.
Шу билан бирга, қонун адолатли бозор муҳитини шакллантириш, истеъмолчилар ҳуқуқий маданиятини ошириш ва тадбиркорлик субъектлари масъулиятини кучайтиришда муҳим ҳуқуқий асос бўлиб қолмоқда.

Хулоса

Ўзбекистон Республикасининг “Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Қонуни 30 йил давомида ўз самарадорлигини намоён этди ва мамлакатимизда истеъмолчилар манфаатларини ҳимоя қилишнинг мустаҳкам ҳуқуқий пойдеворига айланди.
Бугунги кунда мазкур қонунни янада такомиллаштириш, уни халқаро стандартларга мослаштириш ва амалиётда самарали қўллаш долзарб вазифалардан бири бўлиб қолмоқда.